Ku Munsi Mpuzamahanga w’Abarezi — 5 Ukwakira 2026
Dr. Havugimana Alexis
Mwarimu we,
Wowe uhaguruka kare,
Iyo benshi bagisinziriye,
Ugafata igitabo n’ikaramu,
Ugafungura umuryango w’ubumenyi,
Ugategereza abana bawe,
Abazaza bafite amatsiko,
Bamwe bafite ubwoba,
Bamwe bafite inzozi,
Bamwe batazi aho berekeza,
Ariko wowe ukababwira uti:
“Muze, twige, ejo hazaza harategereje.”
Mwarimu,
Ntabwo wigisha amagambo gusa,
wigisha umuntu kuba umuntu;
Ntabwo utanga ubumenyi gusa,
utera imbuto y’ubwenge;
Ntabwo usobanura isomo gusa,
ufungura amarembo y’ejo hazaza.
Iyo wanditse ku kibaho,
Ntuba wandika ku kibaho gusa,
uba wandika mu mitima y’abana,
uba ushushanya ikarita y’ubuzima bwabo,
uba wubaka inzira
ishobora kubageza kure y’aho amaso yabo areba.
Umwana uza akubaza ati:
“Mwarimu, kuki?”
Wowe ukamwigisha gushaka igisubizo.
Akongera ati:
“Byagenda bite?”
Ukamwigisha gutekereza.
Ati:
“Nabigeraho?”
Ukamubwira uti:
“Gerageza.”
Kandi rimwe na rimwe,
ijambo rimwe wavuze uyu munsi,
rikaba intangiriro y’umuhanga w’ejo,
akaba umuganga,
akaba umwarimu,
akaba umushakashatsi,
akaba umuyobozi,
akaba umwubatsi,
akaba umuhanzi,
akaba umubyeyi w’indashyikirwa.
Mwarimu,
Hari ababona ikaramu yawe,
ariko ntibabona urugendo rwayo.
Hari ababona ishuri,
ariko ntibabona umutima uryubatsemo.
Hari abumva isomo,
ariko ntibumva amasaha menshi
wamaze utegura,
ushakisha,
usoma,
wandika,
utekereza,
ugakosora,
ongera ugategura.
Hari ababona amanota,
ariko ntibabona amarira
y’umwarimu wifuza ko umunyeshuri we atsinda.
Mwarimu,
Iyo umunyeshuri atsinzwe,
ntumubona nk’umubare gusa;
ubona umuntu ugikeneye ubufasha.
Iyo acitse intege,
umwongerera imbaraga.
Iyo yibeshye,
umwigisha ko ikosa
ritari iherezo ry’urugendo.
Iyo aguye,
umufasha guhaguruka.
Iyo atinya ejo,
umwereka ko ejo
ishobora kuba nziza
iyo uyu munsi awukoze neza.
Mwarimu,
Wowe uri umubibyi.
Ubiba ubumenyi,
ukazasarura ubwenge.
Ubiba ikinyabupfura,
ukazasarura ubupfura.
Ubiba ukuri,
ukazasarura ubunyangamugayo.
Ubiba kwihangana,
ukazasarura intwari.
Ubiba urukundo,
ukazasarura abantu
bubaka aho gusenya.
Ubiba ibitekerezo,
ukazasarura impinduka.
Ubiba udushya,
ukazasarura ejo hazaza.
Mwarimu,
Isi y’uyu munsi yarahindutse.
Ikoranabuhanga ririhuta,
ubwenge buhangano buratera imbere,
amakuru agenda nk’umuyaga,
imbuga nkoranyambaga zigahuza isi,
imashini zikiga,
abantu bakavumbura ibishya buri munsi.
Ariko nubwo ikoranabuhanga ryatera imbere,
umuntu aracyakeneye umuntu umwigisha.
Mwarimu,
ikoranabuhanga rishobora gutanga amakuru,
ariko mwarimu afasha umwana
kumenya icyo gukora n’ayo makuru.
Mudasobwa ishobora gutanga igisubizo,
ariko mwarimu yigisha
kubaza ikibazo gikwiye.
Imashini ishobora kwihuta,
ariko mwarimu yigisha
impamvu tugomba gukoresha umuvuduko wacu neza.
Kuko uburezi
atari ukwuzuza umutwe amakuru,
ahubwo ni ukwubaka umuntu
ushobora gutandukanya ukuri n’ikinyoma,
icyiza n’ikibi,
ubwenge n’ubujiji,
ubwisanzure n’ubusambanyi bw’ibitekerezo.
Mwarimu,
Uri umurinzi w’indangagaciro.
Iyo wigisha ukuri,
uba urinda ejo hazaza.
Iyo wigisha ubutabera,
uba wubaka igihugu.
Iyo wigisha kubaha abandi,
uba wubaka amahoro.
Iyo wigisha gukorera hamwe,
uba wubaka ubumwe.
Iyo wigisha guhanga udushya,
uba ufungura imiryango y’amahirwe.
Iyo wigisha umwana gukunda igihugu,
uba ushyira urumuri mu gihe kizaza.
Mwarimu,
Igihugu nticyubakwa n’amatafari gusa.
Cyubakwa n’abantu.
Kandi abantu bubakwa n’uburezi.
Ni yo mpamvu
ishuri atari inyubako gusa,
ishuri ni uruganda rw’ejo hazaza.
Umwarimu si umukozi usanzwe,
ni umwubatsi w’abantu.
Ntabwo yubaka amazu gusa,
yubaka imitima.
Ntabwo yubaka imihanda gusa,
yubaka ibitekerezo bigenda kuri iyo mihanda.
Ntabwo yubaka ubukungu gusa,
yubaka abantu bashobora kububyaza umusaruro.
Mwarimu,
Iyo wigisha umwana umwe,
uba ushobora kuba wigisha umuryango.
Iyo wigisha umuryango,
uba ushobora guhindura umuryango mugari.
Iyo uhinduye igisekuru,
uba uhinduye igihugu.
Iyo igihugu gihinduye imyumvire,
isi ishobora kubona impinduka.
Ni yo mpamvu
akazi kawe kadapimirwa gusa
ku masaha umaze mu ishuri,
ahubwo gapimirwa ku bantu
wafashije kuba abo bashoboye kuba bo.
Mwarimu,
Ntukibagirwe ko
hari umunyeshuri wigeze kukureba
akavuga mu mutima ati:
“Nanjye nzaba nkawe.”
Hari uwigeze gutinyuka
kubera ko wamubwiye uti:
“Ndakwizera.”
Hari uwigeze gutsinda
kuko wamwigishije kutemera gutsindwa.
Hari uwigeze gukomeza
kuko wamubwiye ko agifite ejo.
Hari uwigeze kubona agaciro ke
kuko wowe wamubonye mbere y’abandi.
Mwarimu,
Wenda ntuzamenya amazina y’abazahindura isi,
ariko ushobora kuba warabigishije.
Wenda ntuzabona inyubako bazubaka,
ariko ushobora kuba warabigishije gutekereza.
Wenda ntuzaba mu bitabo bazandika,
ariko amagambo yawe
ashobora kuba ari mu nkomoko y’ibyo bazandika.
Uko ni ko umurimo w’umwarimu umeze:
Urabiba,
abandi bagasarura.
Uraka umuriro,
abandi bakawukoresha kumurika inzira.
Utanga urumuri,
nturubike mu mufuka.
Utanga ubumenyi,
ukabugabanya ntibugabanuke.
Mwarimu,
Uyu munsi turagushimira.
Turagushimira kubw’umurava wawe.
Turagushimira ku bwihangana bwawe.
Turagushimira ku bwo kwemera
kongera gusobanura
icyo umunyeshuri atumvise.
Turagushimira ku bw’umutima
utajya upfa kwizera umwana.
Turagushimira ku bw’umurimo
utajya urangirira ku kibaho.
Kuko mwarimu nyawe
ntarangiza isomo
igihe inzogera ivuze.
Isomo rye rikomeza
mu buzima bw’umunyeshuri.
Mwarimu, uri ijwi ry’ubwenge.
Uri intango y’ibitekerezo.
Uri umusemburo w’impinduka.
Uri umurinzi w’indangagaciro.
Uri umubibyi w’ejo hazaza.
Niba dushaka igihugu gifite ubumenyi,
dushyigikire mwarimu.
Niba dushaka igihugu gifite indangagaciro,
twubahe mwarimu.
Niba dushaka igihugu gifite udushya,
duhe mwarimu umwanya wo guhanga.
Niba dushaka urubyiruko rufite icyerekezo,
tubereke agaciro k’umwarimu.
Kuko ejo hazaza
ntihatangirira ku ikoranabuhanga gusa.
Ntihatangirira ku mafaranga gusa.
Ntihatangirira ku nyubako gusa.
Ejo hazaza hatangirira ku muntu.
Kandi umuntu wubakwa n’uburezi.
Mwarimu,
Komeza ubibe.
Nubwo utarabona umusaruro,
komeza ubibe.
Nubwo rimwe na rimwe utashimirwa,
komeza ubibe.
Nubwo inzira iba ndende,
komeza ubibe.
Kuko imbuto y’ubumenyi
ishobora gutinda kumera,
ariko iyo imizi yayo ikomeye,
ishobora kuba igiti
abandi bazajya munsi yacyo
bakaruhukira.
Komeza kwigisha.
Komeza kurera.
Komeza guhanga.
Komeza gutera icyizere.
Komeza kubaka umuntu.
Kuko iyo wubatse umuntu,
uba wubatse ejo.
Iyo wubatse ejo,
uba wubatse igihugu.
Iyo wubatse igihugu,
uba utanze umugabane wawe
mu kubaka isi nziza.
Uyu munsi,
ku wa 5 Ukwakira 2026,
turavuga tuti:
Murakoze, barimu!
Murakoze ku bumenyi mutanga.
Murakoze ku ndangagaciro murera.
Murakoze ku mpano muvumbura.
Murakoze ku nzozi mubyutsa.
Murakoze ku bantu mwubaka.
Murakoze ku gihugu mutegurira ejo.
Mwarimu, uri umucyo.
Mwarimu, uri umurage.
Mwarimu, uri urufunguzo.
Mwarimu, uri umubibyi.
Mwarimu, uri umwubatsi.
Mwarimu, uri umutima w’uburezi.
Kandi igihe cyose
hari umwana ufite inzozi,
hari mwarimu ugomba kuzifasha
kuba ukuri.
‘’Kuko ubumenyi bushobora guhindura umuntu,
umuntu agahindura umuryango,
umuryango ugahindura igihugu,
igihugu kigahindura isi.’’
Mwarimu, komeza ube urumuri rwacu.
— Dr. Havugimana Alexis