TRUMP YAHINDUYE IZINA RYACYO , ACYITIRIRA AMERIKA
Lake Ontario ni kimwe mu biyaga bitanu bikomeye bya Amerika ya Ruguru (Great Lakes), kandi ni cyo gito mu buso muri byo. Giherereye hagati ya Canada na Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hagati ya Ontario na New York.
1. Amateka ya mbere
Mbere y’uko Abanyaburayi bahagera, aka gace kari gatuwe n’abaturage b’Abasangwabutaka bo muri Amerika ya Ruguru, barimo cyane cyane Haudenosaunee (Iroquois Confederacy) n’andi matsinda yari aturiye ku nkengero z’ikiyaga.
Izina “Ontario” rikomoka ku rurimi rw’Abasangwabutaka; risobanurwa mu buryo butandukanye, ariko akenshi rifitanye isano n’igitekerezo cy’ikiyaga kinini cyangwa amazi meza.
2. Abanyaburayi batangira kukimenya
Mu kinyejana cya 17, abashakashatsi n’abamisiyoneri b’Abafaransa batangiye kugera muri aka karere no gukora ubucuruzi n’Abasangwabutaka.
Mu 1615, Samuel de Champlain n’abandi bashakashatsi b’Abafaransa bari bamaze kugira ubumenyi bwagutse ku biyaga byo muri aka karere, nubwo amateka y’uko ari nde wa mbere w’Umunyaburayi wabonye buri kiyaga atajya ahuzwa n’umuntu umwe.
3. Ubucuruzi n’intambara
Mu kinyejana cya 17 n’icya 18, Lake Ontario yabaye inzira ikomeye y’ubucuruzi n’ingendo.
Abafaransa n’Abongereza barahanganye cyane kugira ngo bagire ububasha kuri Great Lakes. Iyi ntambara y’ubutegetsi n’ubucuruzi yagize uruhare mu French and Indian War (1754–1763), nyuma yaho uduce twinshi tw’iyi minsi ya Canada twaje kugengwa n’Abongereza.
4. Lake Ontario mu Ntambara y’Ubwigenge bwa Amerika
Mu gihe cya American Revolutionary War (1775–1783), Lake Ontario yari ingenzi mu gutwara abasirikare, intwaro n’ibikoresho.
Nyuma y’intambara, inkombe z’ikiyaga zarushijeho guturwa kandi imijyi nka Kingston, York (Toronto y’ubu) na Oswego yagize akamaro mu bucuruzi n’ubwikorezi.
5. Intambara yo mu 1812
Lake Ontario yongeye kuba ahantu h’ingenzi cyane mu War of 1812 hagati ya Amerika n’Ubwongereza.
Amato y’impande zombi yararwaniye ku kiyaga, kuko uwagenzuraga amazi yashoboraga gutwara abasirikare n’ibikoresho mu buryo bworoshye.
6. Guteza imbere ubwikorezi
Mu kinyejana cya 19, hubatswe imihanda y’amazi n’imiyoboro yagize Lake Ontario igice cy’ingenzi cy’ubucuruzi.
Ikomeye cyane ni Welland Canal, yatangiye gufungurwa mu 1829, igafasha amato kurenga Niagara Falls no gukomeza kuva Lake Ontario yerekeza ku biyaga byo hejuru.
Ibi byagize uruhare runini mu iterambere ry’ubucuruzi n’imijyi nka Toronto na Hamilton.
7. Toronto n’iterambere ry’inganda
Mu kinyejana cya 19 n’icya 20, Toronto, Hamilton, Kingston n’indi mijyi yo ku nkengero z’ikiyaga yaragutse cyane.
Lake Ontario yabaye ingenzi mu:
- gutwara ibicuruzwa,
- uburobyi,
- inganda,
- gutanga amazi,
- n’ubukerarugendo.
8. Ikibazo cy’ibidukikije
Mu kinyejana cya 20, kwiyongera kw’inganda n’imijyi byatumye Lake Ontario ihura n’umwanda ukomeye.
Amazi yandujwe n’imyanda iva mu nganda, imijyi n’ubuhinzi. Ibi byateje impungenge ku buzima bw’ibinyabuzima byo mu kiyaga no ku mazi akoreshwa n’abantu.
Guverinoma za Canada na USA zatangiye gufata ingamba zikomeye zo kugabanya umwanda no kurengera Great Lakes.
9. Lake Ontario muri iki gihe
Uyu munsi, Lake Ontario ni ingenzi cyane ku bukungu n’ubuzima bw’abaturage bo muri Canada na USA.
Ifasha mu:
- mazi yo kunywa,
- ubwikorezi bw’ibicuruzwa,
- uburobyi,
- ubukerarugendo,
- imikino yo mu mazi,
- ndetse n’ibidukikije.
Umujyi wa Toronto ufite inkombe nini kuri Lake Ontario, kandi ikiyaga ni kimwe mu bigize umwirondoro w’uwo mujyi.
Zirikana ibi :
Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, yashyize umukono ku iteka rihindura izina ry’Ikiyaga cya Ontario kikitwa “Lake America”, mu gihe umwuka w’ubushyamirane mu by’ubucuruzi hagati ya Amerika na Canada ukomeje kwiyongera kuwa 27/8/2026.
Trump yashyize umukono kuri iri teka ku wa Kane, avuga ko iri hinduka ry’izina ritangiye gukurikizwa ako kanya. Yatangaje ko ibyangombwa byose bisabwa byamaze gutegurwa ndetse ko inzego bireba zamaze kubimenyeshwa.
Mu bisobanuro byatanzwe muri iryo teka, ubuyobozi bwa Amerika bwavuze ko igice kinini cy’amazi y’Ikiyaga cya Ontario kiri ku butaka bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, bityo iki kiyaga kikaba gifite uruhare rukomeye mu mateka y’igihugu, ubucuruzi, gutura kw’abaturage ndetse n’umutekano wacyo.
Trump yavuze ko iri hinduka ridafite ubutumwa bwihariye bugenewe Canada, ariko yongeye gushinja iki gihugu kutubahiriza inyungu za Amerika mu bijyanye n’ubucuruzi.
Yagize ati “Canada imaze igihe kinini ibangamira Amerika mu bucuruzi.”
Iri teka rije mu gihe umubano w’ubucuruzi hagati ya Amerika na Canada umaze iminsi urangwa n’impaka, aho Trump yakunze kuvuga ko ashaka guhindura amazina amwe n’amwe y’ahantu afatwa nk’ingenzi ku gihugu cye.
Minisitiri w’Intebe wa Canada, Mark Carney, yamaganye iryo hinduka, avuga ko izina Ontario rifite amateka maremare kurusha ibihugu byombi.
Yavuze ko iryo zina rikomoka ku ijambo ry’Abasangwabutaka ba Wendat, aho Ontari’io, bisobanura “ikiyaga cyiza, ikiyaga kinini”, kandi ko rimaze imyaka irenga 400 rikoreshwa.
Carney yavuze ko Abanya-Canada bazakomeza kukita Ikiyaga cya Ontario, avuga ko izina ryacyo rifite igisobanuro gikomeye mu mateka y’igihugu.
Ikiyaga cya Ontario cyari gisanzwe cyitwa iryo zina kuva nibura mu kinyejana cya 17, ndetse ni cyo cyahaye izina Intara ya Ontario, imwe mu ntara zikomeye kandi zituwe cyane muri Canada ibamo imijyi nka Ottawa na Toronto.
Si ubwa mbere Trump ahindura izina ry’ahantu hafite amateka. Mu mwaka ushize, yashyizeho iteka rihindura izina ry’Ikigobe cya Mexico kikitwa “Gulf of America”, icyemezo inzego zimwe za Amerika zemeye gukurikiza, ariko ibindi bihugu byinshi ntibyakiriye iryo zina rishya.
Trump kandi yavuze ko ashobora kuzatekereza ku yandi mazina y’ahantu, harimo n’inyanja ya Atlantique cyangwa Pacific, mu gihe yaba abona ko hakwiye izina rishya.
Icyakora, abahanga mu by’amategeko muri Canada bavuze ko iri hinduka ridahindura uko ibindi bihugu bikoresha izina ry’iki kiyaga, kuko nta gihugu gifite ububasha bwihariye bwo kugena izina rizakoreshwa ku rwego mpuzamahanga.
Amateka ya Lake Ontario ni amateka y’Abasangwabutaka, ubucuruzi, ubukoloni, intambara, inganda n’uburinzi bw’ibidukikije.
Ikintu cy’ingenzi ni uko iki kiyaga kitari amazi gusa. Mu binyejana byinshi, cyabaye inzira y’ubucuruzi, urubuga rw’amateka, isoko y’ubuzima n’inkingi y’iterambere ry’imijyi.
“Iyo usobanukiwe amateka y’amazi, usobanukirwa n’amateka y’abantu bayaturiye.”
— Dr. Havugimana Alexis