Kuwa 15-16/11/2026 yari amatora y’umunyamabanga wa OIF , impamvu kandidatire ya Louise Mushikiwabo ku mwanya w’Umunyamabanga Mukuru wa OIF ishobora guteza ibiganiro bikomeye hagati y’u Rwanda, RDC, u Bufaransa, Canada n’ibindi bihugu.ibindi bihugu nabyo byajemo nka senegal,cote d’ivoire n’ibindi muri iki kibazo

Icyabaye ku wa 15–16 Ugushyingo 2026

Hari ikintu cy’ingenzi cyo gukosora: amatora ntiyabaye ku wa 16 Ugushyingo 2026 nk’uko byari biteganyijwe. 

Yasubitsweho umwaka umwe nyuma y’ibiganiro bikomeye byabereye i Phnom Penh muri Cambodia.

Ibyemejwe ku wa 16 Ugushyingo ni ibi:

  • Louise Mushikiwabo yemerewe gukomeza kuyobora OIF kugeza mu Ugushyingo 2027.
  • Ntabwo yemerewe kongera kwiyamamaza muri ayo matora azakurikiraho.
  • Abakandida batatu bari bahanganye na we bashobora gukomeza guhatanira uwo mwanya.
  • Hashobora no kwiyandikisha abandi bakandida bashya.
  • Ibihugu byemeranyije ko hakomeza ibiganiro no kuvugurura uburyo bwo gutoranya Umunyamabanga Mukuru.

Ibi byemejwe nyuma yo kubura ubwumvikane hagati y’ibihugu byari bifite ibitekerezo bitandukanye.

Reka tubisobanure mu buryo bw’amateka, politiki n’ubukungu.

1. OIF bisobanura iki?

OIF ni impine y’amagambo y’Igifaransa Organisation Internationale de la Francophonie.

Mu Kinyarwanda twabyita Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu n’Inzego bikoresha Igifaransa cyangwa bifitanye isano n’Ururimi rw’Igifaransa.

Ni umuryango mpuzamahanga uhuza ibihugu na za Guverinoma bifite ururimi rw’Igifaransa mu mateka, mu buzima bw’abaturage, mu burezi cyangwa mu mikoranire yabyo.

OIF ifite inshingano enye z’ingenzi:

  • Guteza imbere ururimi rw’Igifaransa n’indimi zitandukanye.
  • Guteza imbere amahoro, demokarasi n’uburenganzira bwa muntu.
  • Guteza imbere uburezi, ubushakashatsi n’amahugurwa.
  • Guteza imbere ubufatanye mu bukungu n’iterambere rirambye.

Kugeza mu 2026, urubuga rwemewe rwa OIF rugaragaza ibihugu na za Guverinoma 90 biri muri uyu muryango.

Icyo aya makimbirane agaragaza ku mbaraga z’ibihugu muri OIF

Ishusho y’imbaraga zagize uruhare mu kibazo

  1. Imbaraga z’ubukungu

Ubufaransa na Canada bifite uruhare rukomeye mu gutera inkunga OIF.

  1. Imbaraga z’amajwi

Ibihugu 53 bifite uburenganzira bwo gutora, buri gihugu kikagira ijwi rimwe.

  1. Imbaraga za dipolomasi

Sénégal n’ibindi bihugu byagize uruhare mu gushaka ubwumvikane.

  1. Imbaraga z’inyungu za politiki

Umubano wa RDC n’u Rwanda wagize ingaruka ku biganiro byo guhitamo ubuyobozi bwa OIF.

2. OIF yashinzwe ryari?

20 Werurwe 1970

OIF yatangiriye mu mujyi wa Niamey, muri Niger, ishingwa ku izina rya Agence de Coopération Culturelle et Technique (ACCT).

Abantu bane bakunze kuvugwa nk’abagize uruhare rukomeye mu gushinga Francophonie ni:

  • Léopold Sédar Senghor – Senegal.
  • Habib Bourguiba – Tunisia.
  • Hamani Diori – Niger.
  • Norodom Sihanouk – Cambodia.

Nyuma y’iterambere ryayo, yahinduye imiterere n’izina:

Umwaka

Ibyabaye

1970

Hashinzwe ACCT

1998

Ihinduka Agence intergouvernementale de la Francophonie

2005

Yitwa ku mugaragaro OIF

 

3. Ni ibihe bihugu bishyira amafaranga muri OIF?

OIF ntabwo iterwa inkunga n’u Bufaransa bwonyine. Ibihugu na za Guverinoma biyigize ni byo biyishyigikira mu buryo bw’amafaranga, hakiyongeraho abandi baterankunga.

Hari uburyo butatu bw’ingenzi bwo kubona amafaranga:

  1. Contributions statutaires – Amafaranga ateganywa n’amategeko y’umuryango

Ni amafaranga buri gihugu cyangwa Guverinoma isabwa gutanga hakurikijwe uburyo bwo kubara bwemejwe n’inzego za OIF.

Mu kubara ayo mafaranga harebwa ibintu birimo:

  • Ubushobozi bw’ubukungu bw’igihugu.
  • Umusaruro mbumbe w’igihugu (GDP).
  • Ubushobozi bw’ubukungu ku muturage.
  • Ibindi bipimo byemejwe n’umuryango.
  1. Inkunga zitangwa ku bushake

Ibihugu bishobora gutanga amafaranga y’inyongera kugira ngo bifashe gushyira mu bikorwa imishinga ya OIF, urugero:

  • Uburezi n’amahugurwa.
  • Guteza imbere ururimi rw’Igifaransa.
  • Urubyiruko n’abagore.
  • Demokarasi n’uburenganzira bwa muntu.
  • Iterambere ry’ubukungu.

Dushingiye ku nyandiko yemewe ya OIF igena imisanzu y’umwaka wa 2026, dore amafaranga buri gihugu n’ubutegetsi bigomba gutanga.

1. Ibihugu bitanga amafaranga menshi muri OIF mu 2026

Amafaranga ari mu ma Euro (€), ni imisanzu igenwe ku mwaka.

Igihugu cyangwa ubutegetsi

Amafaranga (€)

Ubufaransa

15,594,287

Canada

10,894,260

Switzerland

4,125,286

Wallonie-Bruxelles

4,074,104

Greece

2,536,187

Québec (Canada)

1,031,035

Romania

610,946

Luxembourg

387,853

Morocco

254,344

Egypt

177,658

Bulgaria

177,233

Lebanon

171,255

Gabon

116,586

Albania

100,000

Armenia

100,000

Mauritius

100,000

Moldova

100,000

Seychelles

100,000

Tunisia

90,917

DR Congo

85,273

Cameroon

94,495

Côte d’Ivoire

94,495

 

2. Amafaranga ibihugu bya Afurika bitanga

Dore ingero z’ibihugu bya Afurika n’umusanzu wabyo mu ngengo y’imari ya 2026.

Igihugu

Amafaranga (€)

Gabon

116,586

Côte d’Ivoire

94,495

Cameroon

94,495

Tunisia

90,917

DR Congo

85,273

Ghana

72,009

Senegal

53,997

Congo-Brazzaville

53,997

Comoros

50,000

Djibouti

50,000

Mauritania

50,000

Benin

50,000

Togo

40,184

Rwanda

35,000

Burundi

35,000

Guinea

35,000

Madagascar

35,000

Chad

35,000

Guinea-Bissau

35,000

Central African Republic

35,000

 

3. U Rwanda rutanga angahe muri OIF?

€35,000

Umusanzu wagenwe mu mwaka wa 2026

Ibi bivuze ko u Rwanda ruri mu bihugu bigira uruhare mu ngengo y’imari ya OIF, ariko umusanzu warwo uri hasi ugereranyije n’uw’ibihugu bikomeye mu gutera inkunga uyu muryango.

4. Amafaranga yose OIF iteganya kubona mu misanzu

  • Umwaka wa 2024: €45,718,000.
  • Umwaka wa 2025: €46,133,000.
  • Umwaka wa 2026: €46,548,000.
  • Umwaka wa 2027: €46,962,000.

Aya ni amafaranga y’imisanzu yemejwe mu ngengo y’imari y’ibyo bihe.

5. Ikintu cy’ingenzi cyo kumenya

OIF ibona amafaranga mu buryo butatu:

  1. Imisanzu isanzwe iteganywa n’amategeko:Amafaranga ibihugu bigize umuryango bigomba gutanga buri mwaka kugira ngo afashe mu bikorwa bisanzwe n’imikorere y’umuryango.
  2. Imisanzu y’ubushake:Amafaranga ibihugu bitanga ku bushake kugira ngo bishyigikire ibikorwa, gahunda n’imishinga yihariye y’umuryango.
  3. Inkunga zidasanzwe:Amafaranga ibihugu bitanga mu buryo bwihariye agamije gushyigikira ibikorwa cyangwa imishinga runaka itari mu bikorwa bisanzwe by’umuryango.
  4. Inkunga zihariye z’imishinga

Abaterankunga bashobora gutanga amafaranga agenewe umushinga runaka cyangwa igikorwa cyihariye.

Aya mafaranga anyuzwa mu kigega cyitwa Fonds multilatéral unique (FMU) cyangwa mu yandi mafaranga yihariye agenewe imishinga.

Ibi byose biteganywa n’amabwiriza agenga imari ya OIF.

4. Canada n’u Bufaransa ni byo bitanga amafaranga menshi?

Amakuru y’imari ya 2025

Hari amakuru akomeye yatangajwe na Radio-Canada ku wa 13 Ugushyingo 2026.

Yagaragaje ko mu mwaka w’imari wa 2025

Uruhare mu gutera inkunga OIF

  • Canada n’intara zayo:€19.4M
  • U Bufaransa€19.3M

Imibare ya 2025, ikubiyemo inkunga za Canada n’intara zayo ndetse n’iz’u Bufaransa n’uturere tubarizwa muri Francophonie.

media.cridem.org

Ibi biratangaje kuko u Bufaransa ari cyo gihugu cyari kimaze igihe kigaragara nk’umuterankunga ukomeye wa OIF.

Canada na yo yatangaje ko mu mwaka wa 2025–2026 yatanze inkunga zigera hafi kuri miliyoni 43 z’amadolari ya Canada ku nzego zose z’ubufatanye bwa Francophonie. Ibi si amafaranga yose yahawe OIF yonyine.

Kwamamaza inkunga ya Canada mu buryo burambye na byo birigaragaza: mu masezerano ya 2026–2029, Canada yemeye gutanga miliyoni 20.8 z’amadolari ya Canada yo gushyigikira ibikorwa bya OIF.

5. Kuki Canada n’u Bufaransa bifite ijambo rikomeye kurusha ibindi bihugu?

Hari impamvu enye z’ingenzi.

  1. Ubushobozi bw’amafaranga

Iyo igihugu gitanga amafaranga menshi mu muryango mpuzamahanga, kiba gifite ubushobozi bwo gushyigikira ibikorwa byinshi n’imishinga yawo.

Canada n’u Bufaransa ni ibihugu bifite uruhare rukomeye mu gutera inkunga Francophonie. Ibyo bibaha ijambo rikomeye mu biganiro bya dipolomasi, nubwo bidahita bibihesha uburenganzira bwihariye bwo gutora.

  1. Amateka n’ishingwa rya Francophonie

U Bufaransa bufite amateka maremare mu gukwirakwiza ururimi rw’Igifaransa ku isi.

Canada na yo, cyane cyane intara ya Québec, ifite umubare munini w’abavuga Igifaransa kandi yabaye mu bihugu byagize uruhare mu ishingwa rya ACCT mu 1970.

  1. Ubushobozi bwa dipolomasi

Ibihugu byombi bifite ubushobozi bwo kugirana ibiganiro n’ibindi bihugu, kubaka amasezerano no guhuza ibihugu ku bibazo mpuzamahanga.

  1. Uruhare mu nzego za Francophonie

Canada ifite uruhare mu nzego zitandukanye za Francophonie, harimo ibigo by’uburezi, itangazamakuru n’imikoranire y’intara zayo na OIF.

Ariko hari ikintu cy’ingenzi tugomba gusobanukirwa:

Amafaranga menshi si amajwi menshi mu matora.

Amabwiriza ya OIF ateganya ko amatora y’Umunyamabanga Mukuru akorwa n’abakuru b’ibihugu na za Guverinoma bigize ibihugu byuzuye muri uyu muryango.

  • Ubuyobozi bushirwaho kubwumvikane (consensus).
  • Iyo ubwumvikane bubuze, hakorwa amatora.
  • Uwatsinze ni ufite amajwi menshi mu batoye.

Bityo Canada cyangwa u Bufaransa ntibifite amajwi menshi mu matora kubera gusa ko bitanga amafaranga menshi.

6. Ese ibihugu byose bifite uburenganzira bungana mu matora?

Oya. OIF igira ibyiciro bitandukanye by’abanyamuryango:

Icyiciro

Uburenganzira

Full members

Bafite uburenganzira bwo gutora

Associate members

Uburenganzira bugira aho bugarukira

Observers

Nta burenganzira bwo gutora Umunyamabanga Mukuru

Mu mategeko y’amatora yo mu 2026, abatora ni abahagarariye abanyamuryango bujuje ibisabwa (full members).

7. Ibi bisobanuye iki ku Rwanda na Louise Mushikiwabo?

Louise Mushikiwabo yabaye Umunyamabanga Mukuru wa OIF mu 2019, yongera gutorerwa indi manda mu 2022.

Uyu mwanya ufite agaciro gakomeye kuko Umunyamabanga Mukuru:

  • Ahagararira OIF ku rwego mpuzamahanga.
  • Ayobora ibikorwa bya politiki by’uyu muryango.
  • Ahagararira OIF mu biganiro mpuzamahanga.
  • Agira uruhare mu micungire y’ingengo y’imari.
  • Ayobora ibikorwa by’ubufatanye hagati y’ibihugu biyigize.

Ni yo mpamvu ikibazo cy’uwagomba kuyobora OIF kitagarukira ku guhatanira umwanya gusa. Gishobora no kuba ikibazo cy’inyungu za dipolomasi, ubufatanye mu bukungu, ururimi, umuco n’uburyo ibihugu bishaka kubona ijwi ryabyo ku rwego mpuzamahanga.

IBIHUGU BIZE UYU MURYANGO NI BINGAHE ?

Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bikoresha Igifaransa (OIF) ugizwe n’ibihugu n’ubutegetsi 90, biri mu byiciro bitatu:

  • 53Abanyamuryango buzuye.
  • 5Abanyamuryango bafatanyije.
  • 32I

Dore urutonde rwabyo dukurikije ibyiciro by’ubunyamuryango.Ibihugu n’ubutegetsi 53 bifite ubunyamuryango busesuye

  1. Angola
  2. Alubaniya
  3. Andorra
  4. Arumeniya
  5. Ububiligi
  6. Bénin
  7. Bulugariya
  8. Burundi
  9. Cabo Verde
  10. Kamboje
  11. Kameruni
  12. Canada
  13. Canada – New Brunswick
  14. Canada – Québec
  15. Repubulika ya Santarafurika
  16. Shipure
  17. Ibirwa bya Komore
  18. Repubulika ya Kongo
  19. Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC)
  20. Côte d’Ivoire
  21. Djibouti
  22. Dominika
  23. Misiri
  24. Ubufaransa
  25. Gabon
  26. Ghana
  27. Ubugereki
  28. Gineya
  29. Gineya-Bissau
  30. Gineya Ekwatoriyali
  31. Haiti
  32. Lawosi
  33. Libani
  34. Luxembourg
  35. Masedoniya y’Amajyaruguru
  36. Madagasikari
  37. Maroke
  38. Maurice
  39. Moritani
  40. Moldaviya
  41. Monaco
  42. Rumaniya
  43. Rwanda
  44. Saint Lucia
  45. Sao Tomé na Principe
  46. Sénégal
  47. Seychelles
  48. Ubusuwisi
  49. Tchad
  50. Togo
  51. Tuniziya
  52. Vanuatu
  53. Vietnam
  54. Umuryango wa Wallonie-Bruxelles (mu Bubiligi)

2. Abanyamuryango bafatanyije (5)

  • Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu (UAE)
  • Nouvelle-Calédonie (Ubufaransa)
  • Kosovo
  • Qatar
  • Seribiya

3. Ibihugu n’ubutegetsi bifite uburenganzira bw’indorerezi (32)

  1. Angola
  2. Arijantine
  3. Autriche
  4. Bosiniya na Herzegovina
  5. Canada – Nouvelle-Écosse
  6. Canada – Ontario
  7. Shili
  8. Koreya y’Epfo
  9. Costa Rica
  10. Krowasiya
  11. Repubulika ya Dominikani
  12. Esitoniya
  13. Polynésie française (Ubufaransa)
  14. Gambiya
  15. Jeworujiya
  16. Hongiriya
  17. Irilande
  18. Lativiya
  19. Lituwaniya
  20. Louisiana (Leta Zunze Ubumwe za Amerika)
  21. Malta
  22. Mexique
  23. Monténégro
  24. Mozambike
  25. Polonye
  26. Sarre (mu Budage)
  27. Silovakiya
  28. Siloveniya
  29. Repubulika ya Tchèque
  30. Tayilande
  31. Ukraine
  32. Uruguay

4. Imibare rusange : 90

Ibihugu n’ubutegetsi bigize OIF

  • Abanyamuryango buzuye=53
  • Abanyamuryango bafatanyije=5
  • Indorerezi=32

5. U Rwanda

U Rwanda ruri mu banyamuryango buzuye 53 ba OIF. Bivuze ko rufite uburenganzira bwo kwitabira inzego zifata ibyemezo no kugira uruhare mu matora agenewe abanyamuryango buzuye.

Nanone, mu matora y’Umunyamabanga Mukuru wa OIF, ni abayobozi b’ibihugu n’ubutegetsi 53 bifite ubunyamuryango buzuye bagira uruhare mu gutora

8. Isomo rikomeye kuri Afurika

Ikibazo cya OIF gitanga isomo rikomeye ku mikorere y’imiryango mpuzamahanga.

Hari ibintu bitatu bigomba gutandukanywa:

  • Ububasha bw’amategeko:Uburenganzira igihugu gihabwa n’amasezerano y’umuryango.
  • Ububasha bw’ubukungu:Ubushobozi bwo gutera inkunga ibikorwa by’umuryango.
  • Ububasha bwa dipolomasi:Ubushobozi bwo guhuza ibihugu no kugira uruhare mu myanzuro.

Igihugu gishobora kuba gifite ijwi rimwe mu matora ariko kikagira uruhare rukomeye mu bukungu no muri dipolomasi.

Ikibazo gikomeye cyo kwibaza ni iki:

Ese mu miryango mpuzamahanga, ibihugu byose bifite ijambo ringana koko, cyangwa ubushobozi bw’ubukungu n’inyungu za politiki bigira uruhare rukomeye mu gufata ibyemezo?

Iki ni ikibazo gikwiye gukorwaho ubushakashatsi mu bijyanye na International Relations, Development Studies na Global Governance.

Ibyabereye i Phnom Penh bigaragaza ko amatora y’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bikoresha Igifaransa atari uguhitamo umuntu gusa, ahubwo ko ashobora no kuba urubuga rwo kugaragaziramo inyungu z’ubukungu, ububasha bwa dipolomasi, umubano w’ibihugu n’uburinganire mu miyoborere mpuzamahanga.

Ikibazo cy’ingenzi si ukumenya gusa igihugu cyari gushyigikira Louise Mushikiwabo cyangwa Juliana Lumumba, ahubwo ni ukumenya impamvu ibihugu bitandukanye byabonaga ko ubuyobozi bwa OIF bugomba kugendera ku cyerekezo runaka.

— Dr. Havugimana Alexis

 

By Dr.Alexis Havugimana

Dr. Alexis Havugimana is A dedicated professional with extensive experience in academia and consultancy. Holding a Ph.D. in Development Studies, a Master’s degree in Development Studies with First Class Honors, a Bachelor’s degree in Enterprise Communication and Management with First Class Honors, and a Bachelor’s degree in Public Health, he brings a wealth of knowledge to his endeavors.