U Rwanda rwatangiye neza Shampiyona Nyafurika y’Amagare ya 2026 iri kubera i Kisumu muri Kenya, nyuma y’uko abakinnyi batatu b’Abanyarwanda begukanye imidari ya Zahabu mu gusiganwa n’igihe ku giti cyabo (Individual Time Trial – ITT).

Ingabire Diane yegukanye umudali wa Zahabu mu cyiciro cy’abagore bakuru (Women Elite), Mwamikazi Djazila awutwara mu cyiciro cy’abatarengeje imyaka 23 (Under-23), mu gihe Masengesho Yvonne yegukanye uwa Zahabu mu cyiciro cy’abakobwa batarengeje imyaka 19 (Junior Women).

  1. Ingabire Diane: Umunyarwandakazi ukomeje kwandika amateka

Ingabire Diane

Umudali wa Zahabu

Ingabire, wavukiye mu Karere ka Nyabihu mu Rwanda, ni umwe mu bakinnyi b’amagare b’abagore bamaze kumenyekana ku rwego mpuzamahanga. Yatangiye kumenyekana cyane mu marushanwa yo mu Rwanda, mbere yo kugera ku rwego rwo guhagararira igihugu mu marushanwa yo ku mugabane wa Afurika no ku rwego rw’isi.

Mu isiganwa rya Individual Time Trial ry’abagore bakuru ryabaye ku wa 21 Ukwakira 2026, Ingabire yakoze intera ya kilometero 20,4 mu minota 31 n’amasegonda 2,74, atsinda Umunya-Maurice Aurélie Halbwachs wakoresheje iminota 31 n’amasegonda 4,28. Umunya-Afurika y’Epfo Lucy Young yabaye uwa gatatu.

Amateka ye muri uyu mukino

  • 2019: Yegukanye umudali wa Feza mu cyiciro cy’abakobwa bato muri Shampiyona Nyafurika y’Amagare mu gusiganwa n’igihe.
  • 2022 na 2023: Yegukanye Shampiyona y’u Rwanda mu gusiganwa mu muhanda mu cyiciro cy’abagore bakuru.
  • 2023: Yatsindiye isiganwa ryo mu muhanda mu cyiciro cy’abatarengeje imyaka 23 muri Shampiyona Nyafurika.
  • 2024: Yitabiriye imikino Olempike yabereye i Paris, ndetse yitabira na Shampiyona y’Isi y’Amagare.

Kwamamaza no kugera kuri uru rwego byamufashije kuba umwe mu bakinnyi b’Abanyarwanda bahagarariye igihugu mu marushanwa akomeye yo ku rwego mpuzamahanga.

  • Mwamikazi Djazila (Jazilla Mwamikazi): Impano yakuze ikunda amagare

Umudali wa Zahabu

Mwamikazi yavukiye mu Karere ka Rwamagana ku wa 9 Nzeri 2004. Yakuriye mu gace kazwiho kugira umuco ukomeye wo gusiganwa ku magare, kandi yatangiye gukunda uyu mukino akiri muto, abikesha abana bo mu gace k’iwabo bagendaga ku magare.

Uko yatangiye n’aho yageze

Amateka ya Mwamikazi agaragaza ko impano ye yagiye ikura binyuze mu marushanwa mato yo mu nzego z’ibanze, mbere yo kugera ku marushanwa y’igihugu. Yavuze ko ababyeyi be bamuguriye igare akiri muto, maze atangira kwitabira amarushanwa no gutsinda amwe muri yo.

2022: Yegukanye Shampiyona y’u Rwanda mu cyiciro cy’abakobwa bato, haba mu gusiganwa n’ibihe no mu isiganwa ryo mu muhanda.

2023: Yabaye Nyampinga wa Afurika mu cyiciro cy’abatarengeje imyaka 23 mu gusiganwa ku magare yo mu misozi (Mountain Bike XCO), i Johannesburg muri Afurika y’Epfo.

2024: Yegukanye imidali ibiri ya Feza muri Shampiyona Nyafurika y’Amagare yo mu misozi, ndetse anitabira imikino Olempike ya Paris 2024.

2025: Yegukanye Shampiyona y’u Rwanda mu isiganwa ryo mu muhanda, ndetse no mu gusiganwa n’ibihe mu cyiciro cy’abatarengeje imyaka 23.

Ku wa 21 Ukwakira 2026, Mwamikazi yongeye kwerekana urwego agezeho, atsinda isiganwa rya Individual Time Trial mu cyiciro cy’abatarengeje imyaka 23, akoresheje iminota 31 n’amasegonda 17,58 ku ntera ya kilometero 20,4. Yasize Umunya-Afurika y’Epfo Marzaan Mellet wabaye uwa kabiri.

Ku bijyanye n’amashuri yize, amakuru yizewe nabonye ntagaragaza neza amazina y’ibigo yizeho. Icyakora, amakuru yo mu 2024 agaragaza ko yakurikiraga ibikorwa byo guteza imbere amagare mu rubyiruko rwo ku ishuri rye i Rwamagana

  • Masengesho Yvonne: Umukobwa wahesheje u Rwanda Zahabu mu cyiciro cy’abato

Masengesho Yvonne

Umudali wa Zahabu

Masengesho yegukanye umwanya wa mbere mu cyiciro cy’abakobwa batarengeje imyaka 19, mu isiganwa rya kilometero 10,2. Yabaye Umunyarwandakazi wa mbere wegukanye Zahabu muri iyi shampiyona y’uyu mwaka.

Uyu mukinnyi yakoresheje iminota 15, amasegonda 37 n’ibice 19, atsinda Umunyamisiri Joudy El Sayed wari waje ku mwanya wa kabiri, mu gihe Umunya-Ethiopia Rahel Gimbato yabaye uwa gatatu.

Nubwo amakuru arambuye ku ivuko rye, amashuri yize n’amateka ye yose mu marushanwa ataraboneka mu masoko nagenzuye, intsinzi ye i Kisumu igaragaza ko u Rwanda rufite urubyiruko rufite impano mu mukino w’amagare.

Uko imidari ya Zahabu y’u Rwanda yegukanwe

Ingabire Diane

Abagore bakuru · 20,4 km

Mwamikazi Djazila

Abatarengeje imyaka 23 · 20,4 km

 

Masengesho Yvonne

Abatarengeje imyaka 19 · 10,2 km

Iyi ntsinzi ni ishema ku Rwanda, cyane cyane mu guteza imbere siporo y’abagore n’urubyiruko. Ingabire Diane yagaragaje ubunararibonye mu cyiciro cy’abagore bakuru, Mwamikazi Djazila yerekana ko impano ikura binyuze mu mahugurwa no kwitabira amarushanwa, naho Masengesho Yvonne agaragaza ko ejo hazaza h’umukino w’amagare mu Rwanda hashobora kuzaba heza kurushaho.

Shampiyona Nyafurika y’Amagare ya 2026 irakomeza i Kisumu kuva ku wa 21 kugeza ku wa 25 Ukwakira, hakazakinwa n’andi masiganwa arimo Mixed Relay n’amasiganwa yo mu muhanda.

Hari abantu babona umudali wa Zahabu bakabona ibyishimo, amashyi n’ishema by’uwawwegukanye, ariko ntibabone ibyuya byamennye, umunaniro yihanganiye, ibihe bikomeye yanyuzemo n’iminsi myinshi yamaze yitegura uwo munsi. Intsinzi nyakuri ntitangira igihe umuntu ageze ku murongo wa nyuma; itangirira igihe yiyemeje gutangira urugendo, akemera kwitoza, akihangana, agatsindwa rimwe na rimwe, ariko ntahitemo gucika intege.

Ingabire Diane, Mwamikazi Djazila na Masengesho Yvonne, begukanye imidari ya Zahabu muri Shampiyona Nyafurika y’Amagare, batwibutsa ko impano ishobora kuba intangiriro y’urugendo, ariko ko kwiyemeza, imyitozo, kwihangana no gukomeza kwizera intego ari byo biyobora umuntu ku ntsinzi. Iyo umukinnyi ahagaze ku murongo wo gutangiriraho, ntaba azi neza ibyamubaho byose mu nzira, ariko aba azi icyo agomba gukora: gukomeza gutera imbere, guhangana n’imbogamizi no kudaha intege nke ububasha bwo kumuhagarika.

Ubuzima na bwo ni isiganwa. Hari abatangira urugendo rwabo bafite ibikoresho byinshi, abandi bagatangira bafite bike; hari ababona abafana babatera ingabo mu bitugu, abandi bakarwana n’ibibazo byabo mu ituze. Ariko ikintu cy’ingenzi si uko watangiye, ahubwo ni uko ukoresha amahirwe ufite, uko uhangana n’ibikugora n’uko ukomeza urugendo rwawe utitaye cyane ku muvuduko w’abandi.

Ntukagire ishyari ry’uwageze kure utarareba urugendo yakoze. Ntugapfobye intambwe nto uteye kubera ko itaragera aho wifuza. Nta giti kiba kinini kitarabanje kuba akabuto; nta rugendo rurerure rutangirana n’intambwe ya mbere. Kandi nta ntsinzi irambye yubakwa n’umunsi umwe w’ibyishimo gusa, ahubwo yubakwa n’iminsi myinshi yo kwitoza, kwikosora, kwihangana no kongera kugerageza.

Mu buzima, hari igihe uzasanga abandi bakurusha, ariko ibyo ntibivuze ko udashoboye. Hari igihe uzatsindwa, ariko gutsindwa ntibikuraho agaciro kawe; bishobora kukwereka ibyo ugomba kunoza. Hari n’igihe uzagera ku ntego yawe, ariko wibuke ko umudali mwiza kurusha iyindi ari uwo umutima wawe wambika igihe umaze gutsinda intege nke zawe, ukarenga imbogamizi zari zigamije kugusubiza inyuma, kandi ukagera ku ntego utibagiwe ubumuntu.

 Ntukiruke kugira ngo urushe abandi gusa; iruka kugira ngo urenge uwo wari we ejo. Ntukige kugira ngo ugaragare ko uzi byinshi gusa; iga kugira ngo urusheho gusobanukirwa ubuzima. Ntugakorere icyubahiro gusa; korera kugira ngo ugire icyo uhindura mu buzima bwawe no mu bw’abandi. Kuko hari igihe isi izibuka umudali wegukanye, ariko ikazarushaho kwibuka urugero wasigiye abandi.

Niba uyu munsi utaragera ku ntego yawe, ntukihutire kwita urugendo rwawe gutsindwa. Ahubwo ibaze uti: Ni iki nize? Ni iki ngomba kunoza? Ni iyihe ntambwe nshobora gutera uyu munsi? Kuko umuntu ukomeza kwiga no kwikosora aba agihagaze mu rugendo rugana ku iterambere.

Nuko rero, komera ku ntego yawe, witoze gukora neza, wihangane mu bihe bikomeye, kandi wibuke ko intsinzi iruta izindi atari iyo gutsinda abandi bose, ahubwo ari iyo kutemera ko ubwoba, ubunebwe n’ibigeragezo bikubuza kuba umuntu ushoboye kuba we.

“Umudali wa Zahabu ushobora kurabagirana ku ijosi, ariko ubutwari nyakuri burabagirana mu mutima w’uwanze gucika intege.”

— Dr. Havugimana Alexis

By Dr.Alexis Havugimana

Dr. Alexis Havugimana is A dedicated professional with extensive experience in academia and consultancy. Holding a Ph.D. in Development Studies, a Master’s degree in Development Studies with First Class Honors, a Bachelor’s degree in Enterprise Communication and Management with First Class Honors, and a Bachelor’s degree in Public Health, he brings a wealth of knowledge to his endeavors.